'Sjamanistische erfenis’
“De wijsheid om de behoeften van de toekomst tegemoet te treden moet voortkomen uit een oude bron die veel dieper is dan de betrekkelijk oppervlakkige wateren van onze hedendaagse culturele identiteit”.
Tom Cowan
Een spirituele erfenis
De behoefte om de persoonlijke wortels – de spirituele wortels – te ontdekken, zit diep verankerd in mensen afkomstig uit alle rassen en culturen. Binnen onze hedendaagse geurbaniseerde samenleving leven er andere waarden en een andere ‘ethiek’ dan degene die we terug vinden bij onze voorouders uit traditionele, inheemse stamculturen.
De herontdekking of beter her-innering van de ethiek en wijsheid uit traditionele inheemse samenlevingsvormen, en in het bijzonder de sjamaanse praktijken, bieden de mogelijkheid om binnen een hedendaags kader de ‘kern’ ervan te destilleren en aan te wenden voor zowel het individueel als mondiaal welzijn. Het ontwaken van deze zogenaamde oude spirituele praktijken zijn daarom ook erg in trek bij velen die voelen dat de hedendaagse ‘way of life’ niet meer bevredigend en heilzaam is.
Onderstaande weergave is een persoonlijke visie over traditioneel sjamanisme en is derhalve subjectief van aard.
De animistische leefwereld van de sjamaan
Als je de herkomst van religie eender waar ter wereld, ver genoeg kunt nagaan kom je uit bij het animisme. De ontstaansbron vinden we terug bij de jager-verzamelaars(ters) die leefden in een stamverband, binnen de cirkel van de natuur. In Europa spreken we over de periode tussen het einde van de ijstijd (ong. 40.000 v. Chr) t.e.m. de eerste landbouw (ong. 5000 v Chr).
Hoewel de eerste landbouwvolkeren reeds een cultivatieproces toepassen wil dat niet zeggen dat de animistische visie verdween, ze veranderd uiteraard wat van vorm maar de essentie ervan blijft gehandhaafd.
Een animistische levenshouding ervaart de aarde als een levend bewustzijn, een levend netwerk van onderling verbindende krachten. Alles en iedereen binnen het ecologisch systeem wordt als bezield beschouwd en er heerst een gelijkwaardigheidsprincipe.
Deze levenswijze vertrekt vanuit een eerbied en respect voor al wat leeft. Uiteraard mogen we niet vervallen in een romantiserend beeld over deze culturen aangezien er ook in hun tijd sprake was van stammentwist, rivaliteit, vrouwonvriendelijke praktijken, ... Het gaat om de basisvisie dat zij veel dichter met de natuur verweven waren, dat had uiteraard positieve maar zeker ook negatieve invloeden.
Aangezien het land met alles erop en eraan als begeesterd aanschouwd wordt, beperkt zich dat niet enkel tot de fysieke verschijningsvorm ervan. Alles wat in de fysieke realiteit voorkomt heeft een spirit-zijde die je kan benaderen. Het aangaan van contact met spirit zorgt ervoor dat de natuur een leermeester en bondgenoot kan worden.
Het animisme doordringt heel het dagelijks leven, alle gebruiksvoorwerpen hebben vormen en symbolen die dit contact bestendigd. Het contact wordt ook tot uiting gebracht d.m.v. allerhande rituelen, dansen, verhalen, scheppingsmythen, …
Het verschil tussen ieder lid van de stam en de ‘sjamaan’ ligt hierin dat deze er een zeer intensief en vergaande levensweg van maakt en dus meesterschap verkrijgt in het contact met de geesteswereld en aanverwante zaken.
De expertise van de sjamaan
Het woord sjamaan en sjamanisme wordt tegenwoordig gebruikt om allerhande personen en methoden mee aan te duiden. De term zelf stamt af van de taal van de Toengoezen uit Siberië en heeft verschillende betekenissen als ‘Ziener in het duister’ of ‘de Extatische’.
Wat de sjamaan typeert is het meesterschap in het kennen van en werken met de spirits of bondgenoten uit andere realiteiten. De sjamaan kan de meestal onzichtbare wereld van de spirits waarnemen door het veranderen van zijn/haar bewustzijn (trance). Deze onzichtbare wereld wordt vanuit hedendaags perpectief gezien als zijnde manifestaties vanuit andere bewustzijnslagen.
In zijn werk ‘Sjamanisme, archaïsche technieken van extase’ noemt Mircea Eliade de sjamaan de meester van de ‘techniek van extase’ als hij verwijst naar ‘de magische extatische vlucht’. De éénheidservaring is vergelijkbaar is met ervaringen van mystici en yogi’s.
Naast het feit dat de sjamaan een expert is in het betreden en werken met de geesteswereld heeft hij/zij meestal, maar niet noodzakelijk, ook andere belangrijke taken: spiritueel adviseur, waarzegger, magier, kruidkundige, uitlegger van dromen, leider van ceremonies, verhalenverteller, poëet, kunstenaar, degene die het geheugen van de stam behoedt en in stand houdt, …
Door een relatie of bondgenootschap op te bouwen met de hulpgeesten wordt deze reiziger in staat gesteld om de wijsheid en de leringen van de gidsen over te nemen en het leven vanuit een breder en spiritueel perspectief te zien. Deze leringen stelt de sjamaan in staat om genezende praktijken uit te voeren, zielen van doden te begeleiden in hun overgang en inlichtingen over allerhande zaken te verschaffen die het persoonlijk welzijn en dat van heel de gemeenschap ten goede komt.
Van spirituele held tot genezer
Binnen traditionele culturen werd de sjamanistische gave meestal via de familiale bloedlijn overgeërfd of door een sterke lokroep uit de spiritwereld in gang gezet.
De duur tussen de beginfase en de uiteindelijke inwijding kan veel tijd in beslag nemen, vaak zelfs vele jaren. Het is ook niet ongewoon dat er zich een crisis voordoet vooraf gaande of tijdens het te bewandelen pad. Men spreekt in deze context regelmatig over de zogenaamde ‘dood van de sjamaan’ of ‘dismemberment’ waarbij de oude identiteit sterft en de sjamaan wedergeboren wordt, begiftigd met de kennis van de spirits die de initiant uit elkaar haalt om vervolgens opnieuw in elkaar te steken, dit maal met eigenschappen uit de wereld van spirit.
Traditioneel leert de initiant tijdens de initiatieperiode zowel van de leraars van de stam als van de leraars in spirit die aanschouwd worden als de échte wijzen. Die leringen gaan over de scheppingsmythen, stamboom van de gemeenschap, ceremonies en rituelen, genezingspraktijken, … die de toekomstig sjamaan in staat stelt om op multifunctionele wijze de gemeenschap tot dienst te zijn.
Dat deze weg tot sjamaan een lange en moeilijke fase inhoudt met veel beproevingen en uitdagingen geeft een beeld mee over hoe binnen deze traditionele samenlevingsvormen het sjamanistisch pad ook vaak wordt aanschouwd als het ‘pad van de spirituele held’.
De vele mythische verhalen en sprookjes die we tegenkomen in onze Europese cultuur kennen vaak een verhaallijn van de held. Er bestaat de aanname dat deze mythische verhalen van zowel helden als Goden (die vaak zeer menselijk uitgebeeld worden) oorspronkelijk vertellingen waren van sjamanen, verslagen over hun reizen en beproevingen doorheen de wereld van spirit, die uiteindelijk doorheen de eeuwen veranderden in mythen.
De wereld van de sjamaan spreekt tot onze verbeelding en het is dankzij het avontuurlijk vermogen van o.a. antropologen dat deze oude wijsheid en kennis niet slechts in de schemerzone bleef hangen van de mythische dimensie maar nu ondertussen via een revival een weg heeft kunnen banen naar onze hedendaagse cultuur.
© David Jelinek, 2008
lees ook het artikel 'Hedendaags Sjamanisme' >
lees ook het artikel 'het Voorouderveld' >
Persoonlijke ervaring kun je opdoen via workshops>
