'Two Spirit'
'Priester(es) van de Grote Moeder en Fairy-dokter’

Persoonlijk verhaal
Als kind wist ik vrij snel dat ik anders was dan de meeste mensen, zonder dat ik daar verder meer vragen over stelde, ik ervaarde het als normaal. Het is door de zovele reacties van de buitenwereld dat ik mij verward begon te voelen en dat heeft ervoor gezorgd dat ik vaak eenzaam was, dat ik liever vertoefde in de wijds uitgestrekte bossen van Limburg, in een mijndorp waar ik opgroeide. Naast het bos was de kerk een plek waar ik rust en contemplatie ervaarde, buiten de chaos om van het familieleven, de pesterijen op school en dergelijke. Ik ervaarde de kerk toen niet als het instituut zoals ik ze nu ervaar, maar gewoon als een plek waar stilte en rituelen me kracht gaven. De natuur, de rituelen in de kerk en uiteraard het dragen van een misdienaarkleed, gaven mij de kracht om de onaangename sfeer van de buitenwereld, te dragen, ...

Verder speelde ik zowel met lego als met barbiepoppen, trok graag vrouwenkledij aan en nodigde vriendjes uit in een klubhuisje in onze tuin waarin we toneel speelden en waarbij ik zelf ritueeltjes in elkaar stak, uiteraard vanuit het niveau van een kind. Ook seksuele experimenten met buurjongens maakten hier deel van uit, alleen was het voor mij meer dan dat, ik voelde voor het eerst liefde voor een jongen.

Mijn tienertijd en adolescentie bracht veel verwarring teweeg aangezien de meeste leeftijdsgenoten andere voorkeuren hadden dan ik. Zelfs in homoseksuele kringen voelde ik me niet helemaal thuis. Ik zag mezelf niet als homoseksueel maar als een persoon die op mannen valt en zich zowel man als vrouw voelt. Het is pas op veel latere leeftijd dat ik ontdekte dat seksuele voorkeur en je seksuele identiteit twee dingen zijn die los van elkaar kunnen staan. Mijn identiteit is zowel mannelijk als vrouwelijk, dit wordt binnen hedendaagse terminologie ook wel transgender genoemd. Het is nooit zover gekomen dat ik mezelf als transseksueel zie, ik heb ook niet de behoefte om volledig in één sekse-identiteit door het leven te gaan.

Onderwijl ik mijn wondes trachtte te genezen kwam ik op mijn pad verschillende spirituele richtingen tegen. Wat ik vaak miste in al die richtingen was dat ze alles bekeken vanuit een Westers hetroseksueel bipolair man-vrouw model terwijl ik heel anders keek naar dit gegeven. Uiteindelijk kwam ik terecht bij de Cultus van de Grote Moeder die in veel stromingen een plek krijgt. Via de healingsdans Tarantella en mijn lerares Alessandra Belloni kwam ik letterlijk in contact met een oeroude cultus waarin mensen als mij een erkende positie hadden.

 

Brug tussen verschillende werelden
Binnen onze hedendaagse Westerse cultuur bestaan er tegenwoordig geen spirituele kaders meer waaraan holebi/transgender/transseksuele/interseksuele mensen zich kunnen spiegelen. Dat is niet altijd het geval geweest. In veel culturen, inclusief onze vroegere Westerse cultuur, bestonden er kaders waarin wij thuishoorden, we kregen een belangrijke plaats, een positie die erkend werd door heel de gemeenshap.

Bij de Natives van Amerika hebben ze een term die heel goed beschrijft hoe zij dit zien. De term Two Spirit beschrijft een persoon die zowel een mannelijke als vrouwelijke geest in zich heeft wonen en daardoor op een andere wijze in de realiteit staat. Deze zijns-wijze zorgt ervoor dat Two Spirit niet als man of als vrouw bekeken werd maar als een derde sekse. Deze groep kon vrij veel variaties aannemen wat maakt dat je in zulke culturen meer bewegingsvrijheid had wat betreft je seksuele voorkeur en sekse-identiteit.

Vooraleer ik uitwijd over de Two Spirit zelf is het van belang om dit in de juiste context te kaderen. We dienen te begrijpen det de levenswijze van mensen die dicht bij de natuur leven, anders is dan onze hedendaagse Westers kaders. De natuur is een levend bewustzijn dat bezield is, alles en iedereen is gelijk, evenwaardig, waardevol en betekenisvol. Het animisme gaat ervan uit dat alles bezield is en een welbepaalde taak heeft, aangezien we allen deel uitmaken van hetzelfde levensweb. De Grote Geest creëert alles zoals het hoort, niet omdat het verkeerd of abnormaal is. De idee of het gevoel van afgesplitsheid tegenover de natuur, het lichaam, seksualiteit, ... is voor hen vreemd. Zij aanschouwen de realiteit als een éénheid waarin ieder een welbepaalde belangrijke functie heeft.

Het spirituele aspect van de Two Spirit persoon heeft te maken met het gegeven dat je een andere zielsinslag hebt waardoor je de realiteit anders ervaart en bekijkt. Zij gaan ervan uit dat een Two Spirit door de spirits werd uitgekozen omwille van een welbepaalde rede, met name, een brugfunctie vormen tussen verschillende werelden. Zo fungeert de Two Spirit als counceler tussen mannen en vrouwen omdat hij/zij de beide seksen in zich draagt. Ze worden ingeschakelt bij overgangsceremonies als doopsel, huwelijk of sterfte. Daarnaast zijn ze vaak intermediair tussen mensen en spirits, hetgeen kan zijn dat je de taak als sjamaan, priester, medicijnman/vrouw, ... hebt. Zij kunnen een goed contact leggen met de natuurgeesten omdat deze zelf dubbele of geen geslachten hebben en gedaanten kunnen aannemen die mengvormen zijn tussen mens/dier/plant, ... al deze natuurwezens zijn verbonden aan de Two Spirit.

De natives gaven de Two Spirit dus een belangrijke plaats binnen hun gemeenschap, dat maakt dat je jezelf van kinds af aan kon spiegelen aan anderen of erkenning kreeg voor wie je bent in plaats van afkeuring of nagatieve, pathologiserende stigmatisaties.
Toen de Spaanse inwijkelingen voet aan wal zette, hebben zij als eerste stap alle Two Spirits letterlijk uitgeroeid omdat ze wisten welke belangrijke functie ze vormden in hun gemeenschap. Het is door onze Westerse invloed dat veel hedendaagse natives deze tradities zelf niet meer kennen en een Westerse bipolaire visie aanhangen. Gelukkig is er tegenwoordig een grote reclaiming traditie waarbij de Two Spirits hun plek opnieuw innemen en een brugfunctie innemen om de erbarmelijke situatie in de reservaten om te buigen.

 

Europese Two Spirits
Zoals ik reeds aanhaalde is de term Two Spirit afkomstig van de natives uit Amerika. Daarom dat het ook de moeite loont om na te gaan of elders en in andere culturen ook een spirituele plek bestond voor holebi/transgender/transseksule/interseksuele mensen.

De Gallae stonden binnen de Griekse en Romeinse cultuur bekend als de priester(essen) van de moeder Godin Cybele en Attis. De cultus van de oermoeder was uiteraard veel ouder, ze stamt af van het matriarchaal tijdperk waarin het vrouwelijke principe en de wilde kracht van de natuur centraal stond. In oorsprong gaat Cybele terug naar een Phrygische oergodin (uit Anatolië/Turkije) die ook geassocieerd wordt met de Griekse oergodin Rhea. Ze wordt in verband gebracht met bergen, grotten, de wilde dieren, de bijencultus, de natuur, ... Haar volgelingen, de Korybanten en Gallae vereerden haar met extatische riten waarbij wilde muziek werd gemaakt met instrumenten als tambourijnen, cymbalen, drummen, ... waarbij uiteraard veel werd gedanst en gezongen. Er zijn ook linken met de cult van Dionysos die mythologisch verbonden is met Cybele Rhea.

In Mesopotamië waren het de Assinnu/Kurgarra/Galaturra die een belangrijk onderdeel uitmaakte van de cultus rond Inanna/Ishtar. Het zijn de Man/vrouwen die Inanna in de onderwereld terug tot leven wekten en die als prieter(essen) instonden voor het ziele-heil van de bevolking.

De cultus van 'dood en wedergeboorte' speelde een belangrijke rol, net zoals dat het geval is bij veel tribale initiatie riten waarbij de oude persoonlijkheid afsterft en je herboren wordt. Voor de Gallae/Assinnu vormde dit een belangrijk onderdeel tijdens hun transformatieproces. Velen beschrijven deze rituelen als barbaarse castraties die uitgevoerd werden. Dit kan niet ontkent worden, doch dient in de juiste context geplaatst te worden. Transseksualiteit was ook toen niet zomaar een wanhoopsdaad, het was een roeping. Binnen de religieuze context was een Gallae een persoon die vanuit een diepe verbinding tegenover Cybele haar pad volgde, de operatie waarbij het geslacht ritueel werd verwijderd, maakte daar deel van uit. In mijn persoonlijke opini waren de Gallae en zeker de Assinu transgenderpriester(essen) waarvan sommigen transseksueel (die via operatie vrouw werden) en anderen gender variant (als de Two Spirits).

In haar oervorm was de religie van de Grote Moeder ingebed in het matriarchaal tijdperk waarin, net zoals bij de natives, de Two Spirits (Gallae/Assinnu) een belangrijke plaats vervulden. Er bestond een rijke uitdrukkingsvorm in sekse-identiteit (transgender) en seksuele voorkeur (holebi/hetero). Toen deze matriarchale samenleving onder invloed van een verstedelijkte landbouwcultuur patriarchaal werd, had dit een invloed op de moeder cultus en haar volgelingen. Hun rituelen bleven wel nog bestaan maar haar volgelingen gingen hoe langer hoe meer in de marge van de maatschappij leven.

De cultus van de Zwarte Madonna, vertoont veel eigenschappen van haar oervorm. De Rituele Healingsdans 'Tarantella' of de 'Tammoriata' komen in oorsprong uit dezelfde cultus van Cybele, Magna Mater of Grote Moeder.


Fairy-dokters
Binnen onze Europese traditie wordt er in mythen en sprookjes veel verteld over de elfenwereld. In wezen verwijzen deze verhalen naar de oeroude natuurspirits die verscheidene gedaantes konden aannemen: elementale spirits, elfjes, kabouters, dryaden, green man, mythische wezens en halfgoden zoals de cyclopen, centauren, pan, cernunnos, pegasus, eenhoorn, griffioenen, ... Deze natuurwezens zijn mengvormen of hybriden tussen mens/dier/plant, ... en leven tussen de werelden in. De Two Spirit wordt in het Westen vaak geassocieerd met de term Fairy waarin de verwijzing ligt naar hun rol, namelijk intermediair tussen verschillende werelden. De Kelten kennen een oergodin Anu of Danu met haar afstammelingen, de Tuatha de Danaan, een zogenaamd elfisch ras die na een vervolging onder de heuvelds ging leven.
Anu betekent letterlijk aarde en verwijst naar een matriarchaal tijdperk waarin de mens dicht bij de natuur leefde en in contact stond met de natuurspirits.

Bij de kelten kenden men de zogenaamde fairy-dokters die de disharmonie of ziektes, die konden ontstaan tussen de wereld van de natuurspirits en de mensen, kon genezen. Men ging ervan uit dat de natuurgeesten energie (ziele-essenties) in beslag konden nemen als de mens hun landschap te veel inpalmde of onrespectvol behandelde. De fairy-dokter ging dan bemiddelen en een evenwicht herstellen tussen de mensen en de plek. De Fairy-dokter werd vaak aanschouwd als een menselijke afgezant van de natuurgeesten, meestal omwille van zijn/haar sekse-identiteit. Vanuit eco-psychologisch standpunt bekeken is de redenering niet vreemd. Binnen ons hedendaags tijdperk bestaan er ook veel lichamelijk/psychisch/energetische ziektes die te wijten zijn aan verstedelijking, industrialisatie en ongezonde levenswijzen. De Gaia- en Biophiliafilosofie is hierop gebaseerd.

De extatische riten die we terugvinden bij zowel de Kelten (Barden), de cultus van Dionysos/Bacchus, Cybele, ... dienen allen bekeken te worden vanuit het perspectief van de Grote Moeder die vereerd werd als de Wilde Natuur in al haar facetten. Zij is de moeder van de Aarde en het Universum en haar priester(essen) waren vrouwen en Two Spitis die omwille van hun ziele-inslag een erkende positie innamen als brug tussen de verschillende werelden en zich ten dienste stelden voor het zieleheil van mensen, natuur en de aarde.

Uiteindelijk vinden we de Two Spirits terug over heel de wereld, zoals de Sekhet in Egypte, de Hijra's in India/Pakistan, Ashtime in Ethiopië, Mashoga in Kenia, Waria in Indonesië, Whakawahine in New Zeeland, ... Met een geruststellend hart kan ik besluiten dat mijn verwarring slechts deel uitmaakt van een hedendaagse Westerse cultuur die zich had losgerukt uit een rijke matriarchale traditie. De reclaiming van onze rechtmatige plek is nog lang niet voorbij, de emancipatiebeweging is nog volop bezig. In bepaalde culturen gaat het al beter dan in andere. Spijtig genoeg is bvb misbruik en prostitutie tegenover transgenders in Thailand of de Hijra's nog steeds een feit.

De taak van de Two Spirit als dienaar van de Grote Moeder heeft in een hedendaags perspectief veel belang. Het contact met de natuurgeesten en het genezingsproces die nodig is tussen natuur en cultuur is een taak van de fairy-dokter, die als intermediair bruggen kan creëren tussen natuur-cultuur, lichaam-geest, man-vrouw, drift-liefde, vourouders-levenden, spiritwereld-materiële wereld, ...

© David Jelinek, 2009