'Extase als levenskracht’

Extase is beweging

Het Griekse woord ‘ekstasis’ betekent beweging. Als je naar het leven kijkt als een levend bewustzijn dat bestaat uit een netwerk van samenwerkende krachten, dan ontdek je dat alle processen in deze wonderbaarlijke cyclus op elkaar afgestemd zijn. Dat kan enkel doordat alles steeds in beweging en verandering is.

Het Griekse woord ‘stasis’ verwijst naar stilstand: een vastgeroeste situatie, het ongewenste verhaal dat we uitleven en dat zich uit in lichamelijke, psychische en spirituele problemen. Op mondiaal niveau zien we een excessieve economische expansiedrift en een sociaal-ecologische crisis die ons voor een aantal keuzes stelt. Blijven we het westerse maatschappijmodel met zijn pathologische groeidwang en consumentarische levensstijl volgen, ook al overschrijden we daarmee de grenzen van onze planeet en vinden er wereldwijd sociale en ecologische catastrofes plaats?

Extatisch leven betekent terug in beweging komen, de vastgeroeste levenswijze ombuigen, transformeren, helen. Je weer herinneren wie je in wezen bent: een deel van een levend organisch netwerk, een deel van de schepping, een scheppend wezen in beweging. Zowel de kosmische als de aardse natuur heeft de drang om te evolueren en tegelijk te zijn zoals ze is. Beseffen dat je als mens deel uitmaakt van iets veel groters dan enkel je persoonlijke of culturele identiteit.

De natuur is een evoluerende kracht, een voortstuwende beweging die overal aanwezig is, zelfs de meest trage elementen zoals de aardplaten zijn in beweging. Zaad groeit uit tot een plant of boom die vervolgens opnieuw vruchten, noten, zaad produceert om de cyclus verder te zetten. De mens groeit op van baby tot volwassene om iets te scheppen en dit vervolgens als erfenis achter te laten voor de komende generaties. Schepping en evolutie zijn geen tegengestelden maar eerder synoniemen aangezien het leven een voortdurende schepping in evolutie is met de mens als medeschepper.

Extase is bewustzijnsverruiming

‘Ekstasis’ (of ‘exhistasthai’) betekent ook ‘uittreden’, ‘in vervoering geraken’. Het verwijst naar een verruimde bewustzijnstoestand waarbij je buiten de grenzen treedt van je alledaagse bewustzijn. Extase kan op verschillende manieren tot stand komen: doordat je wordt geraakt door schoonheid, de geboorte van een kind, een fantastische natuurbeleving, … Binnen een spirituele of religieuze context kan je in vervoering geraken voor het Goddelijke, doorheen je gebed en rituelen. De extase zorgt ervoor dat je op dat moment jezelf overstijgt. Er is dan ruimte om dat andere te ontvangen dat ons kracht, healing en verbondenheid geeft.

Extase is een universeel menselijke ervaring die gekend is bij alle volkeren op deze planeet. De vorm waarin de extase plaatsvindt verschilt van cultuur tot cultuur. Het hoeft niet altijd op een euforische of opzwepende wijze te gebeuren, je kan evengoed extatisch zijn vanuit verstilling. Zo kan een zenmeditatie even extatisch zijn als een rituele dans. De éénwording met het geheel, met spirit of het goddelijke kan tot stand komen via ervaringen als meditatie, natuurbeleving, gebed, ceremonie, vasten, rituelen, dans, vision quest, pelgrimstocht, zweethut, … Op zo’n moment kijk je naar jezelf en het leven vanuit overgave en openheid. Je bent dan ontvankelijk voor een nieuwe visie, een andere kijk, voor healing.

De sjamanistische extase

Bij de sjamanistische extase wordt bewust een verruimde bewustzijnstoestand opgeroepen die de sjamaan de mogelijkheid biedt om andere bewustzijnslagen te betreden, die voor het gewone waakbewustzijn meestal onzichtbaar zijn. De verschillende vormen om de trance op te wekken zijn o.a. ritmisch drummen of ratelen, dans, gezangen, gebed, sensorische deprivatie zoals duisterniswerk, vasten, plant- of diermedicijn, …

De verruimde bewustzijnstoestand (trance) kan tegenwoordig ook gemeten worden. Tijdens ons waakbewustzijn zenden onze hersenen beta-golven uit. Tijdens het trance-bewustzijn veranderen die golven naar alfa (verruimde waarneming, creativiteit, informatieopname, …) en teta (droomtoestand).

De psychologische visie beschouwt de andere bewustzijnslagen als projecties uit de innerlijke wereld. Vanuit traditioneel sjamaans perspectief bestaan er werkelijk parallelle realiteiten waar je heen kunt reizen met je bewustzijn, terwijl je tegelijkertijd bewust blijft van de gewone realiteit. De quantumfysica beschrijft parallelle realiteiten waarin materie-deeltjes verdwijnen of plotseling verschijnen in het veld van bewustzijn en ontelbare mogelijkheden. Australische aboriginals noemen de parallelle wereld de ‘Droomtijd’, de Kelten vertelden over ‘de Andere Wereld’ en Carlos Castaneda noemde het ‘de niet-gewone werkelijkheid’.

Een belangrijk onderdeel van het sjamanisme is het verrichten van genezingswerk voor individuen en de gemeenschap. De sjamaan is de dokter of psychotherapeut van de stam. Een onevenwichtige toestand wordt gezien als het verlies van levenskracht doordat essentiële delen van jezelf ontbreken (zielverlies) of doordat ongewenste energieën binnendringen (krachtintrusie). Zielverlies ontstaat bij traumatische gebeurtenissen waarbij een deel van de essentie van de persoon wegvlucht (In de psychologie spreekt men over dissociatie). Het is dan de taak van de sjamaan om in de andere realiteit, samen met zijn/haar gidsen, deze zieledelen op te sporen en ze dan terug te brengen naar de persoon (soul retrieval).

Ongewenste energieën die binnendringen kunnen zijn: inbreuk op je privacy, het overnemen van patronen en overtuigingen die niet van jezelf zijn maar die je als een spons opzuigt uit je omgeving, … In dit geval spreken we vanuit sjamaans perspectief over krachtintrusies. Het verwijderen ervan gebeurt via een extraction.

Afhankelijk van de plaats en/of historische context zullen sjamaanse rituelen en methoden een andere vorm krijgen.

 

De weg van de sjamaan

Een inwijding tot sjamaan was niet altijd eenvoudig, vaak zelfs ongewenst omwille van de soms zware beproevingen en crisis waarin de sjamaan kon verkeren. Het optreden van lichamelijke en psychische pathologische symptomen waren niet vreemd tijdens dat proces. Het afsterven of uit elkaar vallen van de vorige identiteit was/is een noodzakelijke stap tot het worden van iemand anders.

Mede dankzij de introductie van het kern-sjamanisme door Michael Harner, is in het Westen is een heropleving ontstaan van de sjamanistische levensbeschouwing. Deze hedendaagse benadering brengt de oeroude kernprincipes uit verschillende sjamanistische culturen samen, zonder de specifieke culturele elementen uit die tradities zomaar ten toon te spreiden. Harner gaat ervan uit dat trance, soul retrieval, extractie en andere rituelen perfect toepasbaar zijn binnen onze huidige context. Ook al verschilt onze leefwereld van die van onze voorouders, de andere realiteiten, de helpende krachten en de scheppende energieën zijn tijdloos, ze staan klaar om te verbinden en te helpen.

Een andere hedendaagse methode die kern-principes uit het sjamanisme hanteert is ‘trancedans’. Deze vorm van sjamanistische dans werd ontwikkeld door Frank Natale vanuit het idee dat een oeroude sjamaanse extatische dansvorm ook toepasbaar is binnen een hedendaagse context. Je danst, vertrekkend vanuit een intentie, op traditionele en hedendaagse muziek uit diverse culturen. Je lichaam vindt haar eigen ritme, en je ziel kan reizen om antwoorden te krijgen op levensvragen, om te bidden, in vervoering te geraken, om te helen en de innerlijke scheppingskracht te laten ontluiken.

Een ecologische visie

De extatische beleving biedt de mogelijkheid om samen te werken met de scheppende krachten van het bestaan en een gewenste realiteit te creëren die duurzaam en heilzaam is voor de mens en de bredere ecologische cirkel. Het belang van het sjamanisme op ecologisch vlak strekt zich uit naar het bewust in het leven staan, het besef dat je als mens een onderdeel vormt van een fantastisch levend netwerk, een bewustzijn waar je contact mee kunt maken, waar je mee kunt samenleven en uitwisselen, waarmee je vreugdevol kunt vieren. Het is deze wederkerigheidsvisie die van belang is wanneer we spreken over het creëren van onze werkelijkheid. Er bestaan talrijke mogelijkheden van bestaan, alles bestaat uit potentiële mogelijkheden en kwaliteiten. De manier waarop je naar de realiteit kijkt, hoe je denkt, wat je projecteert, hoe je je gedraagt, … bepaalt mee deze realiteit.

De natuur fluistert tot ons vanuit onze innerlijke diepte waarin voorouderlijke wijsheid ons toespreekt. Open je ogen voor de schoonheid van het leven, in eerbied voor haar eenvoud en overvloed. Luister naar het verhaal van de aarde, de stenen, planten, bomen en de dieren. Kijk naar de wolken, luister naar de fluistering van de wind en het ruisen van het water, voel de hitte van het vuur, het licht van de zon en de zachte gloed van de maan. Verbind je met de jaarcyclus, ervaar het draaiende spinnewiel, een web van verbinding wevend tot een wonderbaarlijk tafereel. Ontwaak in verwondering voor de magie van de schepping en zie jezelf als medeschepper van het geheel.

 

© David Jelinek, 2008

lees ook het artikel 'sjamanistische erfenis' >

lees ook het artikel 'Hedendaags Sjamanisme' >