'Zwarte Madonna, oermoeder met veel gezichten’

 

Gedurende de verscheidene jaren dat ik dit pad bewandel doorheen het spiritueel én aards landshap, ben ik dankbaar dat de moeder altijd kort bij mij is of beter gezegd in mij. Mijn persoonlijk verhaal begint bij mijn eigen moeder die mij 9 maanden gedragen en gebaard heeft, mij gezogen en verzorgd heeft, die me de wereld in het begin leerde kennen, die een lieve moeder was en tegelijk overweldigend waarmee ik in symbiose leefde. Binnen psychologische kringen kunnen ze zich zalig analyseren over dit gegeven. Vanuit mijn hedendaags standpunt bekeken was het een leerschool, een losmaken van, ... om me weer te verbinden met de oerkracht van de moeder die ons alles draagt, haar adem die we ademen, haar lichaam die we zijn.

Zwarte Madonna, Notre Dame
De Zwarte Madonna is een Christelijke versie van de oermoeder die doorheen de eeuwen van vorm maar zeker niet van inhoud veranderde. Meestal wordt ze afgebeeld als een zittende vrouw met kind op haar schoot, evenals haar voorgangsters zoals de Egyptische Godin Isis. Ze is zwart zoals de vruchtbare aarde, hetgeen verwijst naar haar oervorm. Zij is zowel aardemoeder als universele koningin aangezien haar kroon verwijst naar de sterren.

Haar cultus vond plaats in de vroeg Europese Middeleeuwen op plaatsen waar nu nog veel beeltenissen van haar terug te vinden zijn. Haar Franstalige naam is Notre Dame, hetgeen in wezen een naam is die in oorsprong eerder toebedeeld werd aan Maria Magdalena i.p.v. aan Maria. In bepaalde naslagwerken kan je daar veel over terugvinden. In dit bestek is het voldoende om aan te halen dat Maria Magdalena een belangrijke priesteres was in de Godinnecultus van Isis (die trouwens ook in Europa wordt aangetroffen). Zij kwam in contact met Jezus en werd zijn metgezel.

Er zijn beweringen die ervan uitgaan dat zij gehuwd waren. Hoe het ook zij, Maria Magdalena heeft een belangrijke rol gespeelt in heel dit gegeven, dit vind je terug in veel geschriften die omwille van censuur uit de vroege Middeleeuwen niet opgenomen werden in de bestaande evangeliën. Er zijn tot op heden nog veel geheimen die het Rooms Katholiscisme blijft verzwijgen.

Het verhaal vertelt over Maria Magdalena die na de 'zogenaamde' kruisiging van Jezus naar Frankrijk vluchtte per schip en daar opgevangen werd door Joodse families die daar al leefden. Het is via Maria Magdalena dat de oergodin cultus naar Europa zou zijn verhuisd. Aangezien de plaatselijke bevolking in die periode zelf nog een Godinnencultus onderhield, ontstond er een kruisbestuiving.

Of de Zwarte Madonna verwijst naar Maria of Maria Magdalena maakt in wezen niet veel uit. De essentie is dat ze zwart is als de aarde, de grotten, de oceaan, de baarmoeder. Haar duisternis schept al het leven uit de diepte van haar wezen en neemt al het leven terug tot haar. Ze creëert orde en schoonheid of chaos en destructie, zij is het evenwicht, zij is onze oermoeder.

Het Matriarchaat
Binnen de context van veel culturele tradities wordt de oermoeder aanschouwd als het basisprincipe of de krachtbron van het leven. De aarde is onze thuis, haar cycli, het levenswiel die de seizoenen en vele levensverhalen weeft. Ze is de spin die het levensweb spint. Dit principe wordt het matriarchaat genoemt of het vrouwelijke dat aanschouwd wordt als de basis van al wat is. Het matriarchaat was gedurende een zeer lange periode als het ware de overheersende religie of levensvisie.

De oervorm van het matriarchaal tijdperk vinden we in Europa terug ten tijde van het laat paleolithicum (einde ijstijd/35.000-10.000v.Chr). De vrouwelijke natuurkracht werd in deze periode gelijk gesteld met het geheel, de cycli van leven en dood. Alles en iedereen maakte deel uit van het geheel, was evenwaardig. Er bestond bvb geen hiërarchisch verschil tussen mens en dier maar eerder een gelijkwaardigheidsprincipe. Het matriarchaat mag niet verkeerdelijk begrepen worden als het tijdperk waar de vrouw de man overheerste. Mannen en vrouwen hadden een gelijkwaardige positie, ze hadden elk hun welomschreven taken en dat werd gerespecteerd. Het gaat eerder over het principe dat de natuur als vrouwelijk aanschouwd werd en dat alles wat met leven en dood te maken heeft in dat daglicht bekeken werd.

De vele grotschilderingen en godinnebeeltjes getuigen van een oercultus waar het sjamanisme haar oorsprong heeft ... jazeker, bij de jager-verzamelaars die op mamoeten jaagden toen de noordzee nog grotendeels een bevroren steppegras vormde! De grotschilderingen zijn daarom eerder een religieuze uitingsvorm dan het uitbeelden van jachttaferelen. De dieren zijn oerkrachten die tijdens hun riten en dansen aanwezig waren op de rotswanden. In Trois freres zien we een afbeelding van een man-dier (herteman) die een voorstelling weergeeft van éénwording tussen mens en dier, ook wel shape-shifting genoemd. Dit zijn typische voorbeelden van hoe je binnen een moeder cultus een éénwording tussen mens en natuur terug vindt. De nadruk ligt niet op het mannelijke of het vrouwelijke maar in een soort van éénheid van het geheel, een spirit die de gehele aarde bezielt (animisme). Tijdens het mesolithicum (10.000-5000v.chr) veranderde de fauna en flora drastisch omdat het klimaat warmer werd. Mensen leefden nomadisch in de bossen, waren nog steeds jager-verzamelaarsters en het matriarchaat bleef als belangrijkste religieuze uitingsvorm overheersen.

Landbouwcultuur/ijzertijd
Tijdens de overgang naar de eerste horticultuur (kleinschalige landbouw) veranderde er niet veel binnen de religieuze uitingsvorm van de mens. Naarmate dat men meer aan landbouw begon te doen vanaf het Neolithicum (5000-1200 v.Chr) veranderde het gezicht en de cultus van de moeder als natuurspirit meer naar de moeder als hoedster van het land, ze werd een hooggewaardeerde Godin. Haar cultus werd uitgebreid, in Europa kennen we de vele megalitische constructies als Stonehenge.

Toen de Kelten en Germanen (1200 v.Chr) hier vanuit het oosten arriveerden, vermengden ze zich met de reeds bestaande bevolking. De Keltische cultuur verspreidde zich in oost-west-zuid Europa terwijl de Germaanse cultuur zich in noord en deels oost Europa vestigde. De Kelten brachten natuurlijk andere waarden en gebruiken met zich mee.

In het begin bleef het matriarchaal principe gehandhaafd maar stilaan werd de cultuur patriarchaler. Het mannelijk principe van verdelen, heersen, uitbreiden, in cultuur brengen, machtsstructuren, ... deden hun intrede. De Kelten kenden veel belangrijke Godinnen als Brighid, Arianrhod, Cerridwen, Epona, ... die dezelfde waarden belichaamde als hun oer-voorgangster. Een belangrijke Keltische Godin die het meest deze oervorm uitstraalt is Ana, Anu of Danu met haar afstammelingen de Tuatha de Danaan. Zij vormden een oerras dat in verband gebracht werd met natuurmagie en elvenkracht. De mythen van de Kelten spreken over een magisch volk dat verdreven werd en zich onder de heuvels vestigden, met veel verwijzingen naar elfen of natuurspirits. In wezen kan deze oermythe van de Kelten verwijzen naar een natuurvolk dat dicht bij de natuurspirits leefden, hun Godin Anu betekent letterlijk Aarde.

Uiteraard bloeiden er reeds langer landbouwculturen zoals de Egyptische, Mesopotamische, de Minoïsche, de Indusbeschaving, ... Ook deze culturen kenden een lange overgang van jager-verzamelaarsters, horticultuur tot landbouwcultuur. Ze kenden ook Godinnencultussen die onze Europese landbouwvolkeren beïnvloedde.

De Egyptenaren kenden de Oergodin Isis, in Mesopotamië is dat Ishtar of Inanna. Een belangrijk Griekse oergodin is Cybele, in oorsprong afkomstig uit Anatolië (huidig Turkije).

Deze Godinnecultussen bevatte nog steeds facetten uit hun oervorm, daarom dat ze in hun tijd reeds mysteriecultus genoemd werden. Allen handelde ze over het wederopstandingsproces of 'dood en wedergeboorte'. Het sterven vormde, net als in de sjamaanse initiatieriten, een belangrijk onderdeel als inwijdingsproces. Thema's als de afdaling naar de onderwereld, het verslonden worden, encounters met de duisternis en innerlijke demonen vormden een belangrijk onderdeel. Binnen sjamaanse en hedendaagse Jungiaanse visies vormt de ego-dood tijdens het zelfindividuatieproces nog steeds een noodzakelijke stap tot heelwording die we ook terugvinden binnen het alchemistisch proces.

De licht en liefde boodschap die binnen hedendaagse sjamaanse kringen verkondigd worden, hebben zeer weinig gemeenschappelijk met deze oercultus. Dit betekent niet dat er bij hun geen sprake was van licht en liefde, integendeel. Zij zagen de weg naar het liefdeslicht doorheen de duisternis. Veel rituelen en initiaties vonden daarom in donkere plekken plaats, heel vaak letterlijk in grotten of in latere tijden in dolmens of tempels.

Duisternis als vruchtbaarheid en transformatie
Het matriarchaat heeft de tand des tijds doorstaan, hoe kan het ook anders, je kan de geest van de aarde niet doen verdwijnen, ze zit in ons, ookal creëert de mensheid verhalen die afgesplitst zijn van moeder natuur, we zijn en blijven natuur.
Er bestaan heel wat mensen en organisaties die de Godin, het vrouwelijke, het matriarchaat opnieuw een plek geven binnen hun politieke, sociale, psychologische, religieuze of spirituele beleving en doelstellingen. Het bewustzijn van de aarde spreekt tot ons, zet ons aan tot actie en verandering, in een tijd dat het hoog nodig is.

De oermoeder heeft veel gezichten en namen, ze werd in veel culturen en tijdsvakken vereerd, geliefd, gediend, ... in andere dan weer vervangen, onderdrukt of uitgebuit. Het verhaal van de moeder hangt samen met het verhaal van alle vrouwen, kinderen en de aarde. De manier waarop je met de aarde en haar bewoners omgaat is een weerspiegeling van je bewustzijn. Als de moederkracht aanschouwd wordt als heilig, als degene die het leven creëert, in stand houdt en tot zich neemt, dan uit zich dat in een houding van respect tegenover de aarde en vrouwen. Het omgekeerde verhaal is ons welbekend.

De donkere kleur van de aarde, zwart, is altijd een belangrijke factor geweest in iedere oermoeder cultus. De zwarte aarde is vruchtbaar, ze is een donkere baarmoederlijke oceaan waaruit al het leven geboren wordt, ze is de duisternis van het innerlijk lichaam, de bijenkorf waar de koningin huist, de beergodin in de grot, schildpad aarde, de duisternis waaruit al het nieuwe geboren wordt.

Het is dezelfde duisternis waar eenieder van ons kan afdalen, hetzij vrijwillig of omdat een crisis je ertoe dwingt om in de diepte van het innerlijk wezen te transformeren. Verder dan de diepte van het persoonlijk onbewuste betreden we een archetypische laag waar de Godin of het vrouwelijke in al haar facetten vertegenwoordigd is. Zij zal je meenemen naar die plekken van wilde wijsheid die de natuur in en rond ons uitmaakt. De kracht van het Wilde vrouwelijke is niet slechts weggelegd voor vrouwen maar voor iedereen. Ze staat voor verschillende facetten:

Heling is niet meer maar zeker ook niet minder dan heel maken wat we verdeeld hebben, dat betekend op de eerste plaats, de natuur en de aarde opnieuw als een levend, bewust wezen zien. Dit zijn eigenschappen die aangewend kunnen worden binnen verscheidene hedendaagse contexten waar heelheid nodig is. De Zwarte madonna of oermoeder energie is niet slechts symbolisch, archetypisch of energetisch van aard. Het hoort niet slechts thuis binnen de kookboek van spirituelen. Het zijn eigenschappen die iedereen kent en die aangeboord kunnen worden, het zijn oer-vrouwelijke matriarchale waarden en levensvisies die aangewend kunnen worden ter herstel en in standhouding van een nieuwe levenshouding in een moderne tijd.

 

© David Jelinek, 2009